Alpkan Koç
İsrail ile Hizbullah arasında mart ayında yeniden alevlenen çatışmaların ardından Lübnan’ın güneyindeki birçok noktada beyaz fosfor kullanıldığına ilişkin iddialar güç kazanırken, ABD basınında yayımlanan yeni görüntüler tartışmaları daha da derinleştirdi.
New York Times tarafından incelenen ve doğrulanan görüntülerde, İsrail ordusunun Lübnan’ın çeşitli bölgelerinde beyaz fosfor içerikli mühimmat kullandığı ileri sürüldü.
Gazetenin analizinde, özellikle Lübnan’ın güneyindeki yoğun nüfuslu yerleşim alanlarının yakınlarında tespit edilen görüntülerin, uluslararası insancıl hukuk açısından ciddi soru işaretleri doğurduğu belirtildi.
NEBATİYE’DEKİ GÖRÜNTÜLER DİKKAT ÇEKTİ
NYT’nin haberinde, en dikkat çekici görüntülerden birinin 30 Mayıs’ta yaklaşık 40 bin kişinin yaşadığı Nebatiye kentinde kaydedildiği ifade edildi. Gazetenin doğruladığı sosyal medya videolarında, İsrail ordusunun bölgedeki stratejik öneme sahip Beaufort Kalesi’ni ele geçirdiği sırada gökyüzünde beyaz fosfor kullanımına işaret eden yoğun duman ve yanıcı parçacıkların görüldüğü öne sürüldü.
Uzman değerlendirmelerine dayandırılan analizlerde, görüntülerdeki izlerin beyaz fosfor mühimmatlarının karakteristik özellikleriyle örtüştüğü kaydedildi.
DÖRT AYRI BÖLGEDE KULLANIM İDDİASI
Haberde, çatışmaların yeniden başlamasından sonra yalnızca Nebatiye değil, sahil kenti Sur ile El-Kuleyha, Hıyam ve Yohmor çevresinde de benzer mühimmat kullanımına ilişkin bulgular elde edildiği belirtildi.
Gazete tarafından söz konusu bölgelere ait koordinatların belirlendiği ve İsrail makamlarına konu hakkında sorular yöneltildiği aktarılırken, haberin yayımlandığı tarihe kadar resmi bir yanıt alınamadığı ifade edildi.
Analizde yer alan görüntülerde, havada infilak eden topçu mühimmatlarından aşağıya doğru yayılan ve yanmaya devam eden beyaz parçacıkların görüldüğü, bunun da daha önce İsrail ordusunun kullandığı belirtilen Amerikan yapımı M825A1 beyaz fosfor mühimmatlarıyla uyumlu olduğu değerlendirildi.
BEYAZ FOSFOR NEDEN TARTIŞMALI?
Uzmanlara göre beyaz fosfor, havayla temas ettiği anda kendiliğinden tutuşan ve yüksek sıcaklıkta yanmaya devam eden kimyasal bir madde olarak biliniyor. Askeri amaçlarla duman perdesi oluşturmak, hedef işaretlemek veya yangın çıkarmak amacıyla kullanılabilen mühimmat, uluslararası hukukta tamamen yasaklanmış değil.
Ancak uluslararası insancıl hukuk kuralları, bu tür silahların sivillere karşı veya sivillerin bulunduğu bölgelerde kullanılmasını yasaklıyor. Bu nedenle beyaz fosforun yerleşim alanlarında kullanılması durumunda savaş hukuku ihlali iddiaları gündeme geliyor.
AA’NIN “KANIT” KİTABI GAZZE’DEKİ KULLANIMI BELGELEMİŞTİ
Anadolu Ajansı tarafından Aralık 2023’te yayımlanan “Kanıt” adlı çalışmada da İsrail’in Gazze’de beyaz fosfor mühimmatı kullandığına ilişkin fotoğraf ve belgeler kamuoyuyla paylaşılmıştı.
AA foto muhabirlerinin sahada çektiği görüntülerde, sivil yerleşim alanlarında kullanılan fosfor mühimmatlarının etkileri kayıt altına alınmış, söz konusu görsellerin ilerleyen süreçte çeşitli uluslararası soruşturmalarda delil niteliği taşıyabileceği belirtilmişti.
İNSAN HAKLARI ÖRGÜTLERİ UYARMIŞTI
İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün 2024 yılında yayımladığı raporda da İsrail’in Lübnan’da beyaz fosfor kullandığına ilişkin çok sayıda vaka belgelendi. Raporda, söz konusu mühimmatın kullanım gerekliliği sorgulanırken, İsrail ordusunun envanterinde daha düşük risk taşıyan alternatif sistemlerin bulunduğuna dikkat çekildi.
Örgüt, özellikle yerleşim yerlerine yakın bölgelerde kullanılan beyaz fosforun siviller açısından uzun vadeli tehlikeler oluşturduğunu vurguladı.
LÜBNAN BM’YE DÖRT KEZ BAŞVURDU
Lübnan hükümeti ise Ekim 2023’ten itibaren beyaz fosfor kullanımına ilişkin endişelerini Birleşmiş Milletler’e ve BM Güvenlik Konseyi’ne iletmeyi sürdürdü.
Beyrut yönetimi tarafından gönderilen dört ayrı resmi mektupta, İsrail’in güney Lübnan’daki operasyonlarında beyaz fosfor kullandığı iddiaları gündeme taşındı. BM Güvenlik Konseyi’ne iletilen 3 Temmuz 2024 tarihli yazıda, hükümet verilerine göre beyaz fosfor nedeniyle ülkenin güneyinde 600’den fazla yangının çıktığı bildirildi.
SAĞLIK ÜZERİNDE AĞIR ETKİLERİ BULUNUYOR
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre beyaz fosfor, insan vücuduyla temas ettiğinde derin ve ciddi yanıklara yol açabiliyor. Yanmaya devam eden parçacıkların deri altında ilerleyebilmesi nedeniyle tedavi süreci oldukça güçleşiyor.
Uzmanlar ayrıca beyaz fosfor dumanının solunmasının solunum yollarında ciddi hasara, gözlerde yaralanmalara ve uzun süreli sağlık sorunlarına neden olabileceği uyarısında bulunuyor.
Kaynak: Anadolu Ajansı (AA)
