Alpkan Koç
ABD Başkanı Donald Trump, New START Anlaşması’na ilişkin değerlendirmelerini sosyal medya hesabı üzerinden paylaştı. Trump, mevcut anlaşmanın ABD açısından dezavantajlı olduğunu öne sürerek, Washington’un bu metni uzatmak yerine yeni bir anlaşma hazırlığına yönelmesi gerektiğini vurguladı.
Trump açıklamasında, Amerikan ordusunun nükleer silahlar dahil olmak üzere birçok alanda güçlendirildiğini belirterek, “ABD tarafından kötü şekilde müzakere edilen ve ciddi ihlallere maruz kalan New START’ı uzatmak yerine, nükleer uzmanlarımızı daha modern ve kalıcı bir anlaşma üzerinde çalıştırmalıyız” ifadelerini kullandı.
NEW START RESMEN SONA ERDİ
ABD ile Rusya arasında 2010 yılında imzalanan ve stratejik nükleer silahların sınırlandırılmasını öngören New START Anlaşması, Şubat 2026 itibarıyla yürürlükten çıktı. Anlaşmanın sona ermesiyle birlikte, iki ülke arasındaki nükleer silah kontrolüne dayalı bağlayıcı iş birliği de fiilen ortadan kalkmış oldu.
Bu gelişmeyle birlikte Washington ve Moskova, stratejik nükleer cephaneliklerinin büyüklüğü konusunda artık herhangi bir uluslararası sınırlamaya tabi olmayacak.
BM’DEN ALARM: “KRİTİK BİR DÖNÜM NOKTASI
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, anlaşmanın sona ermesini uluslararası barış ve güvenlik açısından “son derece kritik bir eşik” olarak değerlendirdi. ABD ve Rusya’ya çağrıda bulunan Guterres, gecikmeden yeni bir silah kontrol sürecinin başlatılması gerektiğini söyledi.
Her iki ülke liderinin de kontrolsüz nükleer yayılmanın önlenmesi yönündeki açıklamalarını olumlu bulduğunu ifade eden Guterres, bu iradenin somut ve bağlayıcı adımlarla desteklenmesi gerektiğinin altını çizdi.
DENETİM VE ŞEFFAFLIK DÖNEMİ KAPANDI
New START Anlaşması, yalnızca nükleer silahların sayısını sınırlandırmakla kalmıyor, aynı zamanda karşılıklı denetim ve şeffaflık mekanizmalarıyla taraflar arasındaki güveni artırıyordu. Anlaşmanın yürürlükten kalkmasıyla birlikte bu denetim süreçleri de sona erdi.
Uzmanlara göre bu durum, tarafların askeri niyetlerini yanlış yorumlama riskini artırabilecek yeni bir belirsizlik dönemine kapı aralıyor.
MOSKOVA: “BAĞLAYICI YÜKÜMLÜLÜK KALMADI”
Rusya Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, mevcut koşullar altında New START’a taraf ülkelerin anlaşma kapsamındaki yükümlülüklere bağlı olmadıkları belirtildi. Açıklamada, Rusya’nın ulusal güvenliğini tehdit eden gelişmelere karşı askeri ve teknik önlemler almaya hazır olduğu vurgulandı.
Moskova ayrıca, uygun şartların oluşması halinde eşitlik ve karşılıklı fayda temelinde siyasi-diplomatik müzakerelere açık olunduğunu da duyurdu.
YENİ ANLAŞMADA ÇİN VE AVRUPA VURGUSU
Güvenlik çevreleri, New START’ın sona ermesinin özellikle Çin’in hızlanan nükleer silahlanmasıyla birlikte yeni bir küresel silahlanma yarışını tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor.
ABD yönetimi, olası yeni bir silah kontrol anlaşmasının Çin’i de kapsaması gerektiğini savunurken, Rusya ise Fransa ve İngiltere gibi Avrupa’nın nükleer güçlerinin de yeni çerçeveye dahil edilmesi gerektiğini dile getiriyor.
NEW START’IN KISA TARİHİ
Nükleer silahların sınırlandırılmasına yönelik ilk kapsamlı adım, 1991 yılında ABD ile Sovyetler Birliği arasında imzalanan START Anlaşması ile atıldı. Bu anlaşma, her iki tarafın 6 binden fazla nükleer savaş başlığı konuşlandırmasını yasaklıyordu.
New START ise 8 Nisan 2010’da Prag’da dönemin ABD Başkanı Barack Obama ile Rusya Devlet Başkanı Dmitry Medvedev tarafından imzalandı. Anlaşma, tarafların konuşlandırılmış en fazla 700 füze ve bombardıman uçağı ile toplamda bin 550 nükleer savaş başlığına sahip olmasına izin veriyordu. 2021’de sona ermesi öngörülen anlaşma, beş yıl süreyle uzatılmıştı.
ASKIYA ALINAN SÜREÇ, SONA EREN ANLAŞMA
Rusya, Şubat 2023’te New START’ın bazı hükümlerinin uygulanmasında sorunlar yaşandığını ve ABD’nin anlaşmanın temel ilkelerine aykırı davrandığını öne sürerek süreci askıya aldığını açıklamıştı. Buna rağmen Moskova, anlaşmanın süresi dolana kadar sınırlamalara uyacağını duyurmuştu.
Şubat 2026 itibarıyla sürenin dolmasıyla birlikte New START Anlaşması resmen tarih oldu.
