Alpkan Koç
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ortak saldırıları; İran’ın misillemeleri, Hürmüz Boğazı’ndaki gerginlik ve bölgesel çatışmanın yayılma riski, yeni bir ateşkes ve müzakere sürecini tetikledi.
Bu ortamda, kalıcı istikrar arayışları hız kazandı.
Ülkeler, İsrail’le normalleşmeyi bölgesel güvenlik mimarisinin parçası olarak değerlendirmeye başladı.
ABD’de Donald Trump yönetimi, ilk dönemdeki başarısını temel alarak İbrahim Anlaşmaları’nı genişletmeyi stratejik öncelik haline getirdi.
Bu çerçevede, Körfez ülkeleri başta olmak üzere bölge devletleriyle yoğun diplomatik temaslar yürütüldü.
İRAN’LA ANLAŞMAYI, İBRAHİM ANLAŞMALARI’NA KATILIMA BAĞLADI
Trump, İran’la yürütülen anlaşma sürecine ilişkin dikkat çeken yeni bir açıklama yaptı.
Trump, Orta Doğu’da savaşın sona ermesi ve İran’la yapılması beklenen mutabakat sürecini, bölge ülkelerinin İsrail’le normalleşmesini öngören İbrahim Anlaşmaları’na katılım şartına bağladı.
Trump, yaptığı açıklamada İbrahim Anlaşmaları sürecinin Suudi Arabistan ve Katar’ın derhal imza atmasıyla başlaması gerektiğini söyledi.
“SUUDİ ARABİSTAN VE KATAR DERHAL İMZALAMALI”
Trump açıklamasında, şu ifadeleri kullandı:
“İbrahim Anlaşmaları süreci, Suudi Arabistan ve Katar’ın derhal imzalamasıyla başlamalı ve diğer herkes bunu takip etmelidir.”
ABD Başkanı, bölgedeki diğer ülkelerin de bu sürece katılması gerektiğini belirterek, aksi durumda İran’la yürütülen anlaşmanın parçası olmamaları gerektiğini savundu.
Trump, “Eğer takip etmezlerse, kötü niyet göstergesi olacağından bu anlaşmanın bir parçası olmamalıdırlar.” dedi.
İRAN ANLAŞMASINA İSRAİL ŞARTI
Trump’ın açıklaması, İran’la yürütülen müzakerelerin yalnızca nükleer program, Hürmüz Boğazı ve bölgesel ateşkes başlıklarıyla sınırlı kalmayacağını gösterdi.
ABD Başkanı’nın mesajı, “Bölge ülkeleri İsrail’le normalleşme sürecine katılmazsa İran’la anlaşma da ilerlemez.” anlamına gelen bir rest olarak yorumlandı.
Daha önce Trump’ın Suudi Arabistan, BAE, Katar, Pakistan, Türkiye, Mısır, Ürdün ve Bahreyn liderleriyle yaptığı telefon görüşmesinde de İran savaşı sonrası İsrail’le normalleşme başlığını gündeme getirdiği belirtilmişti.
TÜRKİYE DE ÖNCEKİ GÖRÜŞMEDE YER ALMIŞTI
Trump’ın önceki görüşmesinde, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da aralarında olduğu bölge liderleriyle İran’la ortaya çıkan anlaşma taslağını ele aldığı aktarılmıştı.
ABD Başkanı’nın şimdi İbrahim Anlaşmaları’nı İran mutabakatı için fiili şart haline getiren çıkışı, Türkiye dahil bölge ülkeleri açısından da yeni bir diplomatik baskı başlığı olarak öne çıktı.
İBRAHİM ANLAŞMALARI NE DEMEK?
İbrahim Anlaşmaları, İsrail ile bazı Arap ülkeleri arasında ilişkileri tamamen normalleştirmek, diplomatik bağlar kurmak ve bölgesel iş birliğini artırmak amacıyla imzalanan bir dizi ikili anlaşmaya verilen ortak isimdir.
ABD’nin arabuluculuğunda yürütülen müzakereler sonucunda ilk resmi adım 15 Eylül 2020 tarihinde Washington’daki Beyaz Saray’da atılmıştır.
Bu hamle, 1994 yılında İsrail ile Ürdün arasında imzalanan barış antlaşmasından tam 26 yıl sonra, bir Arap ülkesinin İsrail ile imzaladığı ilk normalleşme belgesi olma özelliğini taşır.
İBRAHİM ANLAŞMALARINA HANGİ ÜLKELER DAHİL?
Anlaşmanın mimarı olan ve arabuluculuk rolünü üstlenen Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile ana aktör İsrail’in yanı sıra, sürece dahil olarak ilişkilerini resmen normalleştiren Arap ülkeleri şunlardır:
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), 13 Ağustos 2020’de anlaşmaya varacağını duyuran ve Beyaz Saray’da ilk imzayı atan öncü ülke olmuştur.
Bahreyn, BAE’nin ardından sürece hızla dahil olarak 11 Eylül 2020’de normalleşme kararını açıklamış ve ortak imza töreninde yer almıştır.
Sudan da Ekim 2020’de anlaşmaya katılacağını beyan etmiş, Ocak 2021’de ise deklarasyonu resmi olarak imzalamıştır.
Fas, Aralık 2020’de ABD’nin Batı Sahra üzerindeki Fas egemenliğini tanıması karşılığında İsrail ile diplomatik ilişkileri başlatma kararı alarak sürece katılmıştır.
Sürecin başladığı günden bu yana, Orta Doğu’nun en büyük güçlerinden biri olan Suudi Arabistan’ın da bu halkaya dahil olup olmayacağı küresel diplomasi masasında en çok tartışılan konu başlıkları arasında yer alıyor.
Kaynak: Ensonhaber Haber Merkezi
