Alpkan Koç
NATO, değişen güvenlik ortamında yalnızca askerî kapasitesini değil, savunma sanayisini, kritik altyapılarını ve teknolojik üstünlüğünü de güçlendirmeye yönelik yeni adımlar atıyor. Bu kapsamda gündeme gelen Savunma, Güvenlik ve Dayanıklılık Bankası (Defence, Security and Resilience Bank-DSRB), İttifak’ın savunma alanındaki yatırımlarına uzun vadeli finansman sağlamayı amaçlayan yeni nesil bir finansal yapı olarak öne çıkıyor.
İzmir Demokrasi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Başkanı Prof. Dr. Arif Bağbaşlıoğlu, NATO’nun yeni güvenlik anlayışı çerçevesinde şekillenen DSRB’nin kuruluş sürecini, hedeflerini ve uluslararası güvenlik mimarisine olası etkilerini değerlendirdi.
NATO’DA YENİ DÖNEMİN İŞARETİ: ORTAK FİNANSMAN MODELİ
Ankara’da 7-8 Temmuz tarihlerinde gerçekleştirilen NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, İttifak’ın geleceği açısından kritik kararların alındığı toplantılardan biri oldu. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın Avrupa güvenlik dengelerini değiştirdiği, ABD ile Avrupa ülkeleri arasında savunma harcamaları konusunda yeni tartışmaların yaşandığı ve küresel rekabetin giderek sertleştiği bir dönemde yapılan zirvede, savunma kapasitesinin artırılması temel gündem maddelerinden biri olarak öne çıktı.
Zirvede Avrupa ülkelerinin savunma yatırımlarını artırma yönündeki kararlılığı yeniden vurgulanırken, NATO içinde daha dengeli bir külfet paylaşımı anlayışının geliştirilmesi hedeflendi.
Bu sürecin önemli başlıklarından biri ise Kanada Başbakanı Mark Carney’nin, NATO üyesi sekiz ülke ve Ukrayna’nın desteğiyle Savunma, Güvenlik ve Dayanıklılık Bankası’nın kurulacağını açıklaması oldu.
Kanada merkezli olarak yapılandırılması planlanan ve 2027 yılında faaliyete geçmesi hedeflenen DSRB, NATO’nun resmî bir kurumu olmayacak. Ancak banka; savunma sanayi yatırımlarının desteklenmesi, kritik altyapıların korunması ve güvenlik alanındaki uzun vadeli projelere finansman sağlanması açısından İttifak’ın yeni araçlarından biri olmayı amaçlıyor.
DSRB İLE SAVUNMA SANAYİİNE UZUN VADELİ DESTEK HEDEFLENİYOR
DSRB fikrinin temelinde, NATO müttefikleri ve ortak ülkelerin savunma ile güvenlik alanındaki yatırımlarına daha kolay ve düşük maliyetli finansman sağlama amacı bulunuyor.
Banka modeliyle; savunma sanayii şirketlerine doğrudan kredi verilmesi, ticari bankaların sağladığı finansmanların garanti altına alınması ve küçük ile orta ölçekli işletmelerin kritik projelere erişiminin kolaylaştırılması hedefleniyor.
DSRB’nin kuruluş süreci, NATO’nun son yıllarda teknoloji ve inovasyon alanında attığı adımların devamı niteliğinde değerlendiriliyor. Bu kapsamda daha önce kurulan NATO İnovasyon Fonu ve Kuzey Atlantik Savunma İnovasyon Hızlandırıcısı (DIANA) gibi girişimler, İttifak’ın teknolojik kapasitesini artırmayı amaçlayan önemli projeler arasında yer aldı.
2021 yılında Brüksel Zirvesi’nde alınan kararla oluşturulan NATO İnovasyon Fonu, kritik teknolojilere yönelik yatırımları desteklemek için 1 milyar avroluk bir risk sermayesi fonu olarak tasarlandı. DIANA ise savunma alanındaki yenilikçi teknolojilerin geliştirilmesi ve sivil sektörle iş birliğinin artırılması amacıyla hayata geçirildi.
GÜVENLİK ANLAYIŞI SADECE ASKERÎ GÜÇLE SINIRLI DEĞİL
NATO’nun yeni dönem güvenlik anlayışı, yalnızca askerî kapasitenin artırılmasını değil; enerji sistemleri, ulaştırma ağları, dijital altyapılar, tedarik zincirleri ve kritik sanayi alanlarının korunmasını da kapsıyor.
Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında ortaya çıkan tablo, yüksek savunma bütçelerinin tek başına yeterli olmadığını gösterdi. Birçok Avrupa ülkesi savunma harcamalarını artırmasına rağmen mühimmat üretimi, kritik ham madde tedariki, savunma teknolojileri ve üretim kapasitesi konusunda önemli eksikliklerle karşı karşıya kaldı.
Bu nedenle NATO’nun yeni yaklaşımı, yalnızca gayrisafi yurt içi hasıladan ayrılan paya değil, gerçek üretim kapasitesine ve dayanıklılık seviyesine de odaklanıyor.
DSRB’nin de bu anlayış doğrultusunda savunma sanayii altyapısını güçlendirecek yatırımları desteklemesi bekleniyor.
TÜRKİYE’NİN SAVUNMA SANAYİİ KABİLİYETİ ÖNEMLİ BİR AVANTAJ
DSRB’nin kurucu ülkeleri arasında Türkiye’nin yer alması, Türkiye’nin savunma sanayiindeki yükselen rolü açısından dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Türk savunma sanayiinin son yıllarda geliştirdiği insansız sistemler, elektronik harp kabiliyetleri ve farklı teknoloji alanlarındaki üretim kapasitesi, Türkiye’yi uluslararası savunma pazarında daha görünür hale getirdi.
Türk savunma ihracatının 10 milyar dolar seviyesini aşması ve Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) tarafından açıklanan dünyanın en büyük 100 savunma sanayii şirketi listesinde beş Türk firmasının yer alması, Türkiye’nin DSRB açısından stratejik önemini artıran unsurlar arasında gösteriliyor.
BÜYÜK EKONOMİLERİN KATILIMI BANKANIN GELECEĞİNİ BELİRLEYECEK
DSRB’nin kuruluş sürecinde Kanada dışında herhangi bir G7 ülkesinin başlangıç aşamasında yer almaması ise dikkat çeken noktalar arasında bulunuyor.
Birleşik Krallık, Almanya, Fransa, İtalya ve Japonya gibi büyük ekonomilerin ilk aşamada projeye dahil olmaması, bankanın gelecekteki finansal kapasitesi konusunda soru işaretleri oluşturuyor.
Uzmanlara göre DSRB’nin etkinliği, büyük ölçüde ilerleyen dönemde yeni ülkelerin katılımına ve oluşturulacak sermaye yapısına bağlı olacak.
Öte yandan Avrupa Yatırım Bankası, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası ve ulusal ihracat kredi kuruluşları gibi mevcut finansal yapıların savunma yatırımlarında oynadığı rol nedeniyle DSRB’nin, mevcut sistemin alternatifi mi yoksa tamamlayıcısı mı olacağı da zaman içinde netleşecek.
NATO’NUN GÜVENLİK EKONOMİSİNDE YENİ BİR DÖNEM BAŞLATABİLİR
Savunma, Güvenlik ve Dayanıklılık Bankası’nın başarılı olabilmesi için yeterli sermaye büyüklüğüne ulaşması, yatırım kararlarının şeffaf ve teknik kriterlere göre alınması ve diğer uluslararası finans kuruluşlarıyla uyumlu çalışması kritik önem taşıyor.
DSRB’nin savunma sanayii yatırımlarını hızlandırması, kritik teknolojilerin geliştirilmesine katkı sağlaması ve müttefik ülkelerin dayanıklılık kapasitesini artırması halinde NATO’nun güvenlik alanındaki ekonomik gücünü önemli ölçüde artırabileceği değerlendiriliyor.
Bu yönüyle DSRB, NATO’da külfet paylaşımının yalnızca savunma bütçeleri üzerinden değil, ortak yatırım ve finansman mekanizmaları üzerinden yeniden şekillendiği yeni dönemin sembollerinden biri olma potansiyeli taşıyor.
Kaynak: Anadolu Ajansı (AA)
