Alpkan Koç
NATO içinde, liderler düzeyindeki zirve toplantılarının sıklığının yeniden düzenlenmesi gündemde. İttifakın, son yıllarda her yaz düzenlenen zirveleri azaltarak daha seyrek bir modele geçmeyi değerlendirdiği belirtiliyor. Görüşmelerde, özellikle Donald Trump döneminde yaşanan siyasi gerilimlerin bu tartışmayı hızlandırdığı ifade ediliyor.
ZİRVE TAKVİMİ YENİDEN MASADA
Reuters’a konuşan altı ayrı kaynağa göre NATO, yıllık zirve geleneğini gözden geçiriyor. Bu adımın, liderler arasında yaşanabilecek olası siyasi gerilimleri azaltma amacı taşıdığı belirtiliyor.
İttifakın 77 yıllık tarihinde zirve sıklığı zaman zaman değişse de, 2021’den bu yana liderler her yıl bir araya geliyordu. Bu yılki toplantının ise 7-8 Temmuz tarihlerinde Ankara’da yapılması planlanıyor.
“DAHA AZ TOPLANTI, DAHA AZ GERİLİM”
Bazı üye ülkeler, zirve sayısının azaltılmasını ve toplantıların iki yılda bir yapılmasını öneriyor. Diplomatlar, bu sayede hem diplomatik gerilimin hem de kısa vadeli politik baskıların azalacağını savunuyor.
Bir kaynak, 2027’de Arnavutluk’ta yapılması planlanan zirvenin sonbahara kaydırılabileceğini, 2028’de ise hiç zirve yapılmamasının gündeme geldiğini aktardı. 2028 yılı aynı zamanda ABD başkanlık seçim yılı ve Trump’ın görev süresinin son yılı olacak.
NATO’DAN “DÜZENLİ İŞLEYİŞ” VURGUSU
NATO yetkilisi ise ittifakın resmi çizgisini hatırlatarak, liderler toplantılarının devam edeceğini belirtti:
NATO, devlet ve hükümet başkanlarının düzenli toplantılarını sürdürmeye devam edecektir. Zirveler arasında da müttefikler istişare, planlama ve karar alma süreçlerini sürdürecektir.
TRUMP FAKTÖRÜ TARTIŞMANIN MERKEZİNDE
Kaynakların bir kısmı Trump’ı doğrudan etken olarak gösterirken, bazı diplomatlar ise daha yapısal nedenlerin de etkili olduğunu vurguluyor.
Özellikle zirvelerde somut sonuç üretme baskısının, uzun vadeli planlamayı zorlaştırdığı görüşü öne çıkıyor.
Bir diplomat, “Kötü zirveler yapmaktansa daha az zirve yapmak daha iyidir” derken, bir başka kaynak ise asıl önemli olanın toplantı sayısı değil alınan kararların kalitesi olduğunu ifade etti.
“TRUMP DÖNEMİNDE GERGİN ZİRVELER”
Atlantic Council uzmanı Phyllis Berry, zirve sayısının azaltılmasının NATO’yu daha sakin ve odaklı bir yapıya yönlendirebileceğini yazdı.
Berry, Soğuk Savaş döneminde NATO’nun çok daha az zirve yaptığını hatırlatarak Trump’ın ilk dönemindeki toplantıların “savunma harcamaları tartışmalarıyla gölgelendiğini” belirtti.
SAVUNMA BÜTÇESİ KRİZİ VE SON UZLAŞMA
Geçen yıl Lahey’de yapılan zirve de Trump’ın savunma harcamalarının artırılması yönündeki baskılarıyla şekillendi. Üye ülkeler, GSYH’nin %5’ine ulaşma hedefi yerine kademeli bir artış planında uzlaşmaya varmıştı.
Zirvenin büyük kriz yaşanmadan tamamlanması ise diplomatik başarı olarak değerlendirilmişti.
İRAN, GRÖNLAND VE NATO İÇİNDEKİ GERİLİMLER
Bu yılki zirvenin de gergin geçebileceği değerlendiriliyor. Trump’ın İran politikası nedeniyle NATO’nun ortak savunma yaklaşımını sorguladığı ve ittifaktan ayrılma ihtimalini dile getirdiği hatırlatılıyor.
Ayrıca Trump’ın daha önce Danimarka’ya bağlı Grönland üzerinde hak iddia etmesi de ittifak içinde dikkat çeken gerilim başlıkları arasında yer alıyor.
“PARÇALANMIŞ NATO RİSKİ” UYARISI
Eski NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, anılarında Trump’ın 2018 zirvesindeki çıkışlarını aktararak, olası bir ayrılık durumunun ittifakı ciddi bir krize sürükleyebileceğini yazmıştı.
Stoltenberg, “Eğer gerçekten ayrılmış olsaydı, parçalanmış bir NATO’nun enkazını toplamak zorunda kalırdık” ifadelerini kullanmıştı.
