Alpkan Koç
İran’ın uluslararası finans sistemine ulaşmasında, ABD bankalarıyla ilişkisi bulunan yabancı bankalar üzerinden yürütülen muhabir bankacılık sistemi kritik rol oynuyor.
Bir asırdan uzun süredir kullanılan bu yapı, farklı ülkelerdeki bankaların dolar cinsinden işlemleri Amerikan finans kuruluşları üzerinden gerçekleştirmesine olanak sağlıyor.
2024’TE YAKLAŞIK 9 MİLYAR DOLARLIK İŞLEM
Ancak bu mekanizma, İran bağlantılı şirket ve aracılar tarafından yaptırımları aşmak için de kullanılabiliyor.
ABD Hazine Bakanlığı’nın verilerine göre, 2024 yılında İran’la bağlantılı olduğu belirlenen yaklaşık 9 milyar dolarlık fon Amerikan bankalarından geçti.
SİSTEM NASIL ÇALIŞIYOR?
Washington’ın 28 Ağustos’ta aldığı bir yaptırım kararı da sistemin nasıl kullanıldığını ortaya koydu.
Mısır devletine ait Banque Misr’in Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki iştiraki, İran’ın gölge bankacılık ağıyla bağlantılı olabileceği değerlendirilen şirketler adına ABD’deki muhabir hesaplar üzerinden 1,8 milyar dolara kadar para transfer etmekle ilişkilendirildi.
ABD Hazine Bakanlığı, İran’a yönelik mali baskının bir parçası olarak söz konusu kuruluşun Amerikan finans sistemine erişimini hedef aldı.
Bankanın BAE’deki kolunun ABD’deki üç finans kuruluşuyla muhabir bankacılık ilişkisi bulunduğu belirtildi.
WASHİNGTON YABANCI BANKALARI UYARIYOR
ABD, İran bağlantılı işlemlere aracılık eden yabancı finans kuruluşlarını ikincil yaptırımlarla karşı karşıya bırakıyor.
Hazine Bakanlığı ayrıca, İran adına Amerikan finans sisteminin kullanılmasında paravan şirketlerin rol oynayabileceğine ilişkin bankalara uyarılar gönderiyor.
Washington merkezli Demokrasileri Savunma Vakfı’ndan Elaine Dezenski, gölge bankacılık ağlarının tespit edilmesinin zor olduğunu ancak İran’ın para hareketlerinin takip edilmesinin imkansız olmadığını söyledi.
YAPTIRIMLAR DOLARI DA RİSKE ATABİLİR
Öte yandan ABD’nin muhabir bankacılık sistemine yönelik kapsamlı kısıtlamalara başvurmasının başka bir sonucu olabileceği değerlendiriliyor.
Uzmanlara göre, finansal yaptırımların aşırı kullanılması ülkeleri dolar yerine Çin yuanı gibi alternatif para birimlerine yöneltebilir.
Eski Hazine Bakanlığı yetkilisi Alex Zerden, bu tür araçların daha fazla kullanılmasının dolara alternatif arayışını teşvik edebileceğini söyledi.
Eski yaptırım yetkilisi Jason Prince ise İran’a yönelik finansal baskının tüm kanalları aynı anda hedef almasının, Washington’ın ulaşmak istediği sonuçların tersine bazı zincirleme etkiler yaratabileceği uyarısında bulundu.
