Alpkan Koç
ABD ile İsrail’in İran’a yönelik başlattığı saldırı ile beraber düğümlenen savaşta 1 ay geride kaldı.
İran misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı kapatırken bu hamle dünyada yeni bir krizi beraberinde getirdi.
Karar ile beraber petrol fiyatlarında ciddi bir artış yaşanırken sevkiyatın durması birçok hammaddeye ulaşımı engelledi.
Öte yandan ülkeler oluşan krize karşı yeni tedbirleri hayata geçirmek zorunda kaldı.
Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) “2026 Enerji Krizi Politika Takip Aracı” ve hükümetlerin açıklamalarından derlediği bilgilere göre, ülkeler bir yandan talebi düşürmeye yönelik tasarruf politikalarını devreye alırken, diğer yandan vergi indirimleri, sübvansiyonlar ve fiyat kontrolleriyle hane halklarını korumaya çalışıyor.
ASYA’DA KISITLAMA POLİTİKALARINDA ARTIŞ
Orta Doğu’dan gelen petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikine yüksek bağımlılığı olan Asya ülkeleri, enerji tüketimini doğrudan sınırlayan önlemlerle öne çıkıyor.
Körfez ülkeleri ve İran’dan önemli miktarda ham petrol ithal eden Çin ise yurt içindeki rafine petrol ürünlerinin fiyatlarına yönelik geçici sınırlama getirdi.
Bangladeş’te kamu binalarında klima sıcaklığı 25 dereceyle sınırlandırıldı, üniversiteler geçici olarak kapatıldı, gereksiz aydınlatmanın azaltılması ve toplu taşıma kullanımının artırılması istendi.
HİNDİSTAN KRİZİN EN FAZLA HİSSEDEN ÜLKELERDEN
Endonezya’da kamu çalışanları için haftada bir gün uzaktan çalışma uygulaması başlatılırken, kamu görevlilerinin seyahatleri sınırlandırıldı ve kamu binalarında enerji tasarrufu önlemleri sıkılaştırıldı.
Ülkede biyoyakıt üretim programının hızlandırılması kararlaştırıldı.
Hindistan, sanayide doğal gaz kullanımını sınırlandırdı, LPG yerine boru hattıyla gaz kullanımını yaygınlaştırma kararı aldı ve ticari LPG kullanımına sınırlama getirdi.
Hindistan petrol ihtiyacının yüzde 50’sinden fazlasını Orta Doğu’dan alıyordu.
GÜNEY KORE ÖZEL ARAÇ KULLANIMINA KISITLAMA GETİREBİLİR
Güney Kore’de kamu kurumlarında araç kullanımına yönelik haftalık sınırlama sistemi uygulanırken, enerji yoğun sektörlerde tasarruf kampanyaları yürütülüyor.
Petrol fiyatlarının 120-130 dolar bandına çıkması halinde özel araç kullanımına da kısıtlama getirilmesi planlanıyor.
OKUL VE İŞ YERLERİNDE ÇALIŞMA SAATLERİ DÜŞÜRÜLDÜ
Laos’ta kamu çalışanları için uzaktan çalışma ve vardiyalı sistem uygulanırken, okullarda haftalık eğitim süresi 5 günden 3 güne indirildi.
Ulusal acil durum ilan edilen Filipinler’de kamu çalışanları için 4 günlük çalışma sistemine geçildi, gereksiz kamu seyahatleri sınırlandırıldı ve bazı şehirlerde öğrenci ve çalışanlara ücretsiz toplu taşıma imkanı sağlandı.
Filipinler enerji ihtiyacının neredeyse tamamını Orta Doğu’dan karşılıyordu.
UZAKTAN ÇALIŞMA MODELİ YENİDEN GÜNDEMDE
Myanmar’da kamu görevlileri için haftada bir gün zorunlu uzaktan çalışma uygulanırken, araçlar için dönüşümlü kullanım sistemi ve “yakıt kotası” uygulaması devreye alındı.
Sri Lanka’da kamu kurumları haftanın belirli günlerinde kapatılırken, uzaktan çalışma teşvik ediliyor.
QR kodlu yakıt dağıtım sistemi ve araç başına yakıt kotası uygulamaya konuldu. Ayrıca reklam panolarının aydınlatması gece saatlerinde kapatıldı.
ASANSÖR YERİNE MERDİVEN KULLANIN TEŞVİĞİ
Tayland’da uzaktan çalışma ve çevrim içi toplantılar teşvik edilirken, kamu görevlilerinin yurt dışı seyahatleri sınırlandırıldı ve ortak araç kullanımı (carpooling) özendirildi.
Ülkede ofis çalışanlarının asansör yerine merdivenleri kullanması ve kullanılmayan cihazların kapalı tutulması istendi.
TOPLU TAŞIMALAR TEŞVİK EDİLİYOR
Vietnam’da uzaktan çalışma yaygınlaştırılırken, özel araç kullanımını azaltmaya yönelik kampanyalar ve toplu taşıma teşvikleri devreye alındı.
Singapur’da vatandaşların enerji tasarrufu için verimliliği yüksek cihazlar kullanması tavsiye edildi.
AFRİKA’NIN ANA GÜNDEMİ TASARRUF
Nijerya’da özellikle sanayi kuruluşlarının enerji verimliliğine odaklanması istendi.
Etiyopya’da kamu ve özel sektörde uzaktan çalışma ve çevrimiçi toplantılar teşvik edilirken, hükümet yakıt sübvansiyonlarını artırdı ve vatandaşlara enerji tasarrufu çağrısı yaptı.
Mısır’da kamu çalışanları için haftada bir gün uzaktan çalışma uygulaması başlatıldı, kamu binalarında aydınlatma ve elektronik cihaz kullanımı sınırlandırıldı, başkentte kamu kurumlarının çalışma saatleri kısaltıldı.
DÜKKANLARIN ERKEN KAPATILMASI İSTENDİ
Halka enerji tasarrufu için çağrıda bulunulurken, dükkanların hafta sonu biraz daha erken kapatılması istendi.
Senegal’de vatandaşlara enerji tüketimini azaltma çağrısı yapıldı.
AVRUPA’DA VERGİ İNDİRİMLERİ
Avrupa ülkeleri enerji krizine daha çok ekonomik araçlarla müdahale ediyor.
Almanya’da akaryakıt istasyonlarının fiyat artışlarını günde bir defa ile sınırlandıran düzenleme yürürlüğe girerken, Fransa ulaşım, balıkçılık ve tarım sektörlerine yönelik doğrudan mali destek paketleri açıkladı.
İspanya’da enerji verimliliği yatırımları ve yenilenebilir enerji kurulumlarına yönelik vergi indirimleri devreye alınırken, akaryakıtlar için de KDV indirimine gidildi.
İsveç’te araç yakıtlarına yönelik vergiler geçici olarak düşürüldü.
YAKIT ALIMLARINA SINIRLAMA
Polonya ve Hırvatistan’da benzin ve dizel fiyatlarına tavan fiyat uygulanırken, Slovenya’da yakıt alımları geçici olarak sınırlandırıldı.
Sırbistan’da ise yakıtlara tavan fiyat konuldu ve vergi indirimleri yürürlüğe alındı.
İNGİLTERE VE İRLANDA’DA DÜŞÜK GELİRLİ AİLELERE DESTEK
İngiltere’de düşük gelirli ailelere yönelik yakıt desteği açıklandı.
İrlanda’da akaryakıt vergileri düşürüldü, emekliler ve engelliler gibi kırılgan gruplara yönelik hedefli destek programları hayata geçirildi.
DAHA AZ UÇUŞ DAHA ÇOK EV
İtalya’da yakıt üzerindeki tüketim vergileri azaltılırken, Portekiz’de de akaryakıt vergilerinde geçici indirim uygulandı.
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu da Orta Doğu’daki gelişmelerin enerji arzı üzerindeki etkileri nedeniyle üye ülkelerden, vatandaşlarını daha az araç kullanmaya, daha az uçuş yapmaya ve evden çalışmaya teşvik etmelerini istedi.
SAVAŞTAN BU YANA FİYATLAR CEP YAKIYOR
Öte yandan, Orta Doğu’daki çatışmanın başlangıcından bu yana AB’de gaz fiyatları yaklaşık yüzde 70, petrol fiyatları yüzde 60 artarken, 30 günlük çatışmanın Birliğin fosil yakıt ithalat faturasına 14 milyar avro ekledi.
Türkiye, akaryakıt fiyatlarındaki artışın tüketiciye yansımasını sınırlandırmak için mart başında eşel mobil mekanizmasını devreye aldı.
MEKSİKA VE LATİN AMERİKA’DA DURUMDAN ETKİLENDİ
Brezilya’da yakıt üreticileri ve ithalatçılarına yönelik destekler artırılırken, dizele yönelik vergiler düşürüldü.
Şili’de kerosen fiyatları donduruldu ve yakıt kredileri askıya alındı.
Meksika’da akaryakıt fiyatlarını sınırlamak için sektörle anlaşmalar yapılırken, Barbados’ta fuel oil fiyatları geçici olarak sabitlendi ve elektrik sübvansiyonları artırıldı.
ARJANTİN ZAMLARI ERTELEDİ
Arjantin’de yakıt vergisi artışları ertelendi, bazı ülkelerde biyoyakıt karışım oranlarının artırılması gibi alternatif çözümler devreye alındı.
Avustralya’da hükümet, artan maliyetleri hafifletmek amacıyla akaryakıt vergilerini geçici olarak yarıya indirdi ve akaryakıt istasyonlarının kar marjlarını sınırlandırdı.
