Alpkan Koç
Enerji krizi…
ABD-İran savaşı, tüm dünyayı etkiledi.
JET YAKITI KRİZİ
Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması tek bir ürünü küresel gündeme taşıdı; o da jet yakıtı.
Ham petrol fiyatındaki artış sınırlı kaldı ama jet yakıtı, mart başında çatışma öncesine kıyasla iki katına çıktı.
Bunun nedeni, Körfez bölgesinin hem ham petrolün hem de işlenmiş jet yakıtının kritik transit noktası olması.
UÇAK SEFERLERİ DURDURULDU
Savaşın akaryakıt fiyatlarını artırması hava yolu şirketlerini de olumsuz etkiledi.
Uluslararası Havaalanları Konseyi’nin Asya Pasifik ve Orta Doğu Genel Direktörü Stefano Baronci, artan yakıt ve bilet fiyatlarının havayollarını daha fazla uçuşu iptal etmeye ve yaz seyahatlerini aksatmaya itme tehdidi oluşturduğunu belirtti.
Stefano Baronci, bir röportajda, yüksek fiyatların talebi yok ettiğini ve yolcuların uçak bilet fiyatlarının yüksek kalmaya devam etmesine hazırlıklı olmaları gerektiğini söyledi.
Baronci, “Sorun boru değil, havaalanları için asıl endişe kaynağı fiyat; çünkü bu bilet fiyatlarını etkileyecek.” dedi.
BİLET FİYATLARI DÜŞMEYECEK
Baronci, uçak bilet fiyatlarının yakın zamanda düşmeyeceği konusunda uyarıda bulunanların giderek artan korosuna katılıyor.
ABD’nin İran’la savaşı sonrasında büyük ölçüde erişilemez hale gelen ve hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı’nın kapanması, havacılık sektörünü altüst etti.
Petrol fiyatları fırladı; jet yakıtının fiyatı nisan ayı boyunca varil başına 200 doları aşarak iki katından fazla arttı, ardından bu ay varil başına yaklaşık 150 dolara düştü.
Bu durum, on milyarlarca dolarlık yakıt maliyeti artışıyla karşı karşıya kalan havayolu şirketlerinin bilet fiyatlarını yükseltmesine ve karlı olmayan uçuşları iptal etmesine yol açtı.
SEKTÖR TEHDİT ALTINDA
Sektör kuruluşuna göre, yüksek bilet fiyatları ve yakıt fiyatları, yakıt kıtlığından daha büyük bir tehdit oluşturuyor seyahat sektörü için.
ACI’nin 88 havalimanını işleten 28 üye ile yaptığı ankete göre, Asya ve Orta Doğu’daki havalimanlarının büyük çoğunluğu en az 10 ila 20 günlük jet yakıtı stoğuna sahip.
Ancak bu üyelerin yüzde 60’ı, nisan ortasından itibaren kerosen tedarikinde sıkıntılar yaşanmaya başlayabileceği konusunda uyarıda bulundu.
Baronci, havacılık sektörünün yılın geri kalanına ilişkin görünümüne dair “temkinli bir iyimserlik” taşıdığını ancak toparlanmanın savaşın çözülmesine bağlı olacağını söyledi.
TÜRKİYE JET YAKITINDA NET İHRACATÇI
Dünya hava trafiğinde süreç bu şekilde devam ederken krizden Türkiye karlı çıkmaya aday.
Dünya genelinde ülkeler, havacılık sektörünün ihtiyacını karşılamak için büyük ölçüde dışa bağımlıyken Türkiye’nin jet yakıtında, ithalatçı değil net ihracatçı olduğu biliniyor.
Bu sayede Türkiye, jet yakıtında hem kendi talebini yerli üretimle karşılıyor hem de dışarıya ihracat yapıyor.
PEK ÇOK ÜLKEYİ TEK BAŞINA GERİDE BIRAKTI
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun (EPDK) resmi verilerine göre Türkiye, 2023 yılında ihraç ettiği en fazla petrol ürünü olarak yaklaşık 5,3 milyon ton havacılık yakıtı sattı.
Bu rakam, listenin birincisi İngiltere’nin net ithalatının (8,4 milyon ton) yarısından fazlasına denk geliyor.
Üstelik listede yer alan pek çok ülkenin ithalat rakamını tek başına geride bırakıyor.
RAFİNERİLER ÜRETİME DEVAM EDİYOR
Bu tablonun temelinde Türkiye’nin rafinerileri yatıyor.
TÜPRAŞ’ın dört rafinerisi ve SOCAR’ın Aliağa’daki STAR Rafinerisi, Türkiye’yi bölgesinde bir üretim merkezi konumuna getiriyor.
Rusya, Irak ve Azerbaycan’dan ithal edilen ham petrol bu rafinerilerde işlenerek hem iç tüketime hem de ihracata sunuluyor.
Bu model, Türkiye’nin enerji dengesinde kritik bir avantaj yaratıyor.
İSTANBUL YAKIT İKMAL DURAĞI HALİNE GELİYOR
2025 itibarıyla bu avantaj kurumsal sözleşmelerle de pekişti.
TÜPRAŞ, 2025’ten başlayarak beş yıl boyunca İstanbul Havalimanı’na yılda 1,8 milyon ton jet yakıtı tedarik etmek üzere anlaşma imzaladı.
SOCAR’ın STAR Rafinerisi ise 2025-2027 dönemini kapsayacak şekilde yılda ek 700 bin ton tedarik taahhüdünde bulundu.
Yani yalnızca İstanbul Havalimanı için yerli kaynaklardan yılda 2,5 milyon tonun üzerinde arz güvence altına alındı.
Kaynak: Ensonhaber Haber Merkezi
