Alpkan Koç
Arkeoloji dünyası, ezber bozan bir keşif yöntemiyle sarsıldı.
Meksika’nın doğusundaki Campeche ormanlarının altında gizlenmiş geniş bir Maya şehri, balta girmemiş ormanlarda yürütülen fiziksel bir kazı çalışmasıyla değil, tamamen farklı bir amaç için toplanan eski LiDAR (Işık Algılama ve Menzilleme) verilerinin yeniden incelenmesiyle gün yüzüne çıkarıldı.
Antik Çağ dergisinde yayınlanan araştırmaya göre, bugün “Valeriana” olarak adlandırılan bu devasa yerleşim alanı, 2013 yılında bir çevre kuruluşu tarafından yapılan karbon izleme çalışmasının verileri arasında on yılı aşkın süredir fark edilmeden bekliyordu.
Bir doktora öğrencisinin dikkati keşfi getirdi
Bu büyük teknolojik atılım, o dönem Tulane Üniversitesi’nde doktora öğrencisi olan Luke Auld-Thomas’ın internette araştırma yapmasıyla başladı.
Çevresel izleme ve ormancılık faaliyetleri için 2013 yılında kaydedilen ancak arkeolojik amaçla hiç analiz edilmeyen bir veri kümesine rastlayan Auld-Thomas, bu verileri arkeolojik tekniklerle yeniden işledi.
Uçaktan fırlatılan yüz binlerce lazer darbesinin bitki örtüsünü dijital olarak kaldırarak yeryüzü şekillerini ortaya çıkarma prensibine dayanan LiDAR teknolojisi sayesinde, ağaçların altındaki gizemli yapılar görünür hale geldi.
Yaklaşık 122 kilometrekarelik bir alanı kapsayan veri kümesi incelendiğinde; kilometrekare başına ortalama 55 yapının düştüğü, toplamda 6 bin 764 antik yapının gizlendiği büyük bir Maya şehir merkezi tespit edildi.
Manzaranın altında gizlenen bin yıllık kent
Araştırmacılar alan içerisinde iki büyük anıtsal bölge, geniş köprülerle birbirine bağlanan büyük meydanlar, tapınak piramitleri, antik bir top sahası ve su ihtiyacını karşılamak amacıyla baraj sistemiyle oluşturulmuş bir rezervuar belirlediler.
BBC’nin aktardığı verilere göre, yerleşim yoğunluğu baz alınarak yapılan tahminler, şehrin MS 750 ile 850 yılları arasındaki zirve döneminde 30 bin ila 50 bin arasında bir nüfusa ev sahipliği yaptığını gösteriyor.
Kent sakinlerinin şehre verdiği orijinal isim günümüze ulaşmadığı için araştırmacılar, bölgeye yakın bir lagünden yola çıkarak kente “Valeriana” adını verdi.
Keşifler dijital arşivlerde mi?
Çalışma ekibi, bu keşfin bulunuş yöntemi açısından tarihi bir dönüm noktası olduğunu savunuyor. Günümüzde ormancılık, tarım, madencilik ve altyapı projeleri için dünya genelinde düzenli olarak LiDAR verileri toplanıyor ancak bu veriler uzman arkeologlar tarafından nadiren inceleniyor.
Valeriana örneği, sonraki büyük keşiflerin yeni saha araştırmaları başlatmak yerine, mevcut dijital arşivleri farklı bir bilimsel mercekle yeniden yorumlamaktan geçebileceğini kanıtlıyor.
Kaynak: Ensonhaber Haber Merkezi
