Alpkan Koç
Sıfır Atık Projesi, ses getirmeye devam ediyor.
Sıfır Atık Projesi sayesinde Türkiye’nin birçok bölgesinde ve alanında seferberlik başlatıldı.
Bu kez gözler, Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde.
Birleşmiş Milletler (BM) Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan’nın himayesinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen Sıfır Atık Mavi Projesi kapsamında Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde iki büyük proje için 2024 yılında harekete geçildi.
PİLOT BÖLGE İLAN EDİLDİ
Bu kapsamda da Bakanlığa bağlı Tabiat Varlıklarını Koruma (TVK) Genel Müdürlüğü’nce “Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi Fethiye İç Körfezi Deniz Dibi Tarama Malzemesinin Temizlenmesi Fizibilite Projesi” başlatıldı.
Deniz çayırlarının korunması için de Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri Projesi’nde de harekete geçildi.
Bu hareketin amacı ise teknelerin koylarda çapa atmadan deniz tabanına sabitlenmiş tonoz ve mepa sistemlerine güvenli şekilde bağlamasını sağlamak.
Bu proje için Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’ndeki Göcek-Dalaman Koyları pilot bölge ilan edildi.
FETHİYE KÖRFEZİ’NDE ÇALIŞMA YAPILDI
Fethiye Körfezi’nde dip çamuru için çalışma yapıldı.
Yapılan çalışma kapsamında da su seviyelerinde büyük oranda değişimler tespit edildi.
Körfez’de biriken çamurun kalınlığı ortalama 2.7 metre olarak ölçüldü.
Körfez’de yaklaşık 600 hektar alanda birikmiş 16 milyon 268 bin 925 metreküp çamur bulunduğu tespit edildi.
Biriken çamurun fiziksel ve kimyasal analizleri yapıldı.
Buna göre, alıcı ortamlara çıkarılmasının tehlike arz etmediği saptandı.
TÜÇA, 2 GEMİYLE DİP TEMİZLİĞİ YAPACAK
Dip çamurunun çıkarılması için TVK Genel Müdürlüğü tarafından ilk etapta 3 yıllık planlama yapıldı.
Akdeniz’in en büyük çevre seferberliği olacak bu proje kapsamında Bakanlığa bağlı Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) 2 dip tarama gemisi ile Fethiye Körfezi’nde biriken dip çamurunu temizleyecek.
Körfez’de biriken dip çamuru ve sediman, tarama gemileriyle çıkarıldıktan sonra bertarafı sağlanacak.
3.4 METRELİK DERİNLİK SAĞLANACAK
Projenin tamamlanmasıyla birlikte Fethiye Körfezi’nde ortalama 3.4 metrelik derinlik sağlanması hedefleniyor.
Körfezin dip kısmını kaplayan ve doğal yaşamı olumsuz anlamda etkileyen çamur çıkarılacak.
Çamurun çıkarılmasıyla Fethiye Körfezi ekosisteminin doğal yapısına kavuşturulması sağlanacak.
ÇAPA YERİNE MAPA-ŞAMANDIRA
Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri Projesi kapsamında da pilot bölge ilan edilen Göcek’teki 17 koyda 896 deniz mapası, 876 tonoz kullanılarak toplamda 856 tekneye hizmet verebilecek mapa şamandıra sistemleri oluşturuldu.
Bu sistem, yalnızca tekne bağlama altyapısı olarak görülmüyor.
Göcek Körfezi’ndeki deniz trafiğini, tekne kapasitesini, çevresel korumayı ve denizcilik hizmetlerini tek bir sistem altında yöneten bütünleşik bir deniz alanı yönetim modeli adım adım oluşturuldu.
DERİA İLE TEKNELERE DİJİTAL YÖNLENDİRME VE REZERVASYON İMKANI SAĞLANDI
Projenin dijital altyapısı için DERİA Göcek Körfezi Dijital Mapa Şamandıra Yönetim Sistemi kuruldu.
Bu kapsamda mobil bir uygulama olan DERİA ile teknelere dijital rezervasyon imkanı sağlandı.
En yakın mapa şamandıra sistemini gösteren bu uygulama sayesinde koyların tekne uygunluğu ve bağlama süreçleri dijital ortama taşındı.
Bu sayede tekneler gelişi güzel çapa atamayacak.
Bunun yerine DERİA uygulamasıyla telefonları üzerinden en yakın mapa şamandıra sistemine yönlendirilmeleri sağlanacak.
KOYLARIN UZUN SÜRELİ OTEL GİBİ KULLANIMI ÖNLENİYOR
Belirtilen tarih ve saatte koya yanaşan teknelere artık DERİA palamar ekipleri mapa şamandıra bağlama ve ayrılma desteği veriyor.
Sistem sayesinde koylardaki yoğunluk ve kullanım süresi de kontrol altında tutulacak.
Sistemin en önemli amacı da koyların uzun süre adaletsizce otel gibi konaklama amaçlı kullanılmasını engellemesi olacak.
DERİA kontrol ekipleri ile sahadaki bağlama düzeni ve sistem kullanımı kapasitesi anlık takip ediliyor.
Yine DERİA atık alım gemisi ile teknelere atık alma hizmeti sunuluyor. Bu sayede de Fethiye Körfezi’nin temizliği çevresel sürdürülebilirliği destekleniyor.
Halihazırda DERİA sisteminde 14 palamar botu, 4 deniz denetim botu, 1 hizmet botu, 1 atık alım gemisi görev yapıyor.
ENSONHABER BİLGİ ALDI, BÖLGEYİ GÖRÜNTÜLEDİ
Muhabirimiz Taha Gecü, Türkiye Çevre Ajansı Başkanı Nurullah Öztürk ile konuştu.
Bölgedeki uygulamaları anlatan Öztürk şöyle konuştu;
“Mappa Şamandıra sistemi Göcek-Dalaman koylarında ilk defa bu bölgede uyguladığımız bir sistem. Amacımız tamamen deniz tahribatını engellemek.
Deniz tabanında bulunan deniz çayırlarını geri kazanmak. Bunu kazanmak için de tahribata sebep olan da çapa. Mappa Şamandıra sistemimizle beraber çapa atmayı engellemeye çalışıyoruz. Çapa atmayı yasaklıyoruz. Bunun yerine tonoz dediğimiz mevcut prekast taşıyıcılara tekneleri bağlıyoruz.
Bu hizmeti de tamamen izlenebilir, güvenilir bir yazılım üstünden götürüyoruz. Derya dediğimiz app uygulamasıyla konaklayacak tekne sahipleri rezervasyonlarını yapıyorlar. Bizim palamar ekibimizin kontrolünde bağlanmasını biz yapıyoruz.
Bu şekilde çapa atmasını engelliyoruz ve bu şekilde de aslında bir taraftan da hem deniz tabanını korurken hem de daha adil ve sürdürülebilir bir sistem oluyor. Yani daha rezervasyonlu herkesin kullanabileceği bir alana dönüşüyor sistem.”
“3 YIL İÇİNDE DENİZ ÇAYIRLARINI GERİ KAZANACAĞIMIZI ÖNGÖRÜYORUZ”
“1 metrekare deniz çayırı 10 litre oksijen üretiyor. Yani ormanlarımızdan daha fazla oksijen üreten kaynaklarımız bunlar. Bunlar yıllarca işte bu çapa atma ve düzensiz park etme dolayısıyla tahribata uğramış durumda. Bunları geri kazanmamız lazım.
Yani bu sistemi devreye alalı 6 ay oldu, bu sezon ilk sezonumuz. 3 yıl içinde tamamen deniz çayırlarını geri kazanacağımızı öngörüyoruz. İnşallah bu deniz çayırlarını geri kazandığımızda ve bu tahribatı engellediğimizde denizimizin oksijen seviyesi artacak ve bu tamamen ekolojik sistemi tekrar çalışır hale getirecek.
Yani bunun sonucunda oksijen arttığı durumda işte balıklarımız geri gelecek, denizimizin rengi, her şeyi değişecek; koylarımızın tekrar eski haline geleceğini düşünüyoruz.”
“KOYLAR BİR TEKNENİN KULLANIMINDA OLMASIN”
“Şu anda bizim Göcek-Dalaman koylarında 856 istasyonumuz var. 65 personelle hizmet veriyoruz. Palamar ekibimiz 65 kişi. Konaklayacak tekne sahipleri Derya uygulamasından istedikleri koyu seçebiliyorlar. İstedikleri tonozu da tekne özelliklerine göre belirleyebiliyorlar. Oradan tüm rezervasyonlarını ve ödemelerini yapabiliyorlar.
Maksimum 3/11 diyoruz, şöyle; bir koyda maksimum 3 gün kalabiliyor, toplam 4 koyda da toplam 11 gün kalabiliyor. Bunun haricinde kalması mümkün değil. Bu şekilde de adil olmaya çalışıyoruz.
Yani tüm tekne sahipleri gelsin, kullansın, bölgede trafik olsun. Yani koylar bir teknenin kullanımında olmasın. Planlamayı bu şekilde yapmaya çalıştık.”
DENİZ ÇAYLARININ ÖNEMİ ORTAYA KONULDU
Deniz çayırları dünyadaki oksijenin yüzde 70’ini üreten denizlerdeki en önemli oksijen kaynaklarından biri olarak biliniyor.
Denizlerde bulunan birçok canlı için yuva ve korunma sağlayan aylar, denizdeki hayatın kaynağını oluştuyor.
MAPA ŞAMANDIRA SİSTEMİNE DAİR
Denizcilikte tonoz ve mapa, teknelerin güvenli bir şekilde bağlanmasını, yüklerin sabitlenmesini ve kuvvet aktarımını sağlayan en temel mekanik sistemi olan Mapa Şamandıra sistemi, tonoz deniz tabanındaki sabitleme/demirleme gücünü oluşturuyor.
İZMİT KÖRFEZİ VE VAN GÖLÜ’NDE DE DİP ÇAMURU TEMİZLİĞİ YÜRÜTÜLÜYOR
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Kocaeli Büyükşehir Belediyesi iş birliği ile 2022 yılında Marmara Denizi’ni Koruma Eylem Planı çerçevesinde İzmit Körfezi’nde, “İzmit Körfezi Doğu Baseni Dip Çamurunun Temizlenmesi, Susuzlaştırılması ve Bertaraf Hizmeti Projesi” hayata geçirildi.
Bugüne kadar yüzde 70’i tamamlanan proje kapsamında 2.4 milyon metreküp dip çamuru temizlendi. Hedef 3.8 milyon metreküp dip çamurunu bertaraf etmek.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum da haziran ayında İzmit Körfezi’nde dalış yaparak temizlik çalışmalarını ve deniz ekosistemindeki değişimi su altında inceledi. Çalışmaların ardından bölgede deniz çayırları, deniz yıldızları ve deniz patlıcanları başta olmak üzere çeşitli deniz canlılarının yeniden görülmesi, Körfez’deki ekosistemin canlanmaya başladığını ortaya koydu.
Van Gölü’nde de 2021 Eylül’de başlatılan proje kapsamında bugüne kadar gölün Van kısmında toplamda 2 milyon 206 bin 422 metreküp çamur çıkarıldı.
Toplamda 2 milyon 780 bin metreküp dip çamurunun çıkarılması bekleniyor. Gölün Bitlis-Tatvan sahil kısmında ise toplam 42 bin 915 metreküp dip çamuru çıkarıldı. Toplamda yaklaşık 600 bin metreküp dip çamurunun çıkarılması hedefleniyor.
