Alpkan Koç
ABD ile Rusya arasında 2010 yılında imzalanan ve “New START” olarak bilinen Stratejik Saldırı Silahlarının Azaltılması Anlaşması’nın süresi itibarıyla sona erdi. Anlaşmanın bitmesiyle birlikte iki ülke arasındaki nükleer silah kontrolüne dayalı iş birliği de fiilen ortadan kalktı. Böylece taraflar, stratejik nükleer cephaneliklerinin büyüklüğü konusunda artık herhangi bir uluslararası sınırlamaya tabi olmayacak.
BM’DEN UYARI: “BARIŞ VE GÜVENLİK İÇİN KRİTİK BİR EŞİK”
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, anlaşmanın sona ermesini “uluslararası barış ve güvenlik açısından ciddi bir dönüm noktası” olarak değerlendirdi. Guterres, ABD ve Rusya’ya gecikmeden yeni bir silah kontrol anlaşması için müzakere çağrısında bulundu.
Her iki ülke liderinin de kontrolsüz nükleer yayılmanın önlenmesi gerektiğini dile getirmesini olumlu karşıladığını belirten Guterres, bu yaklaşımın somut adımlarla desteklenmesi gerektiğini vurguladı.
ŞEFFAFLIK MEKANİZMASI ORTADAN KALKTI
New START Anlaşması, nükleer silahların kontrolsüz biçimde artmasını önlemenin yanı sıra, taraflara karşılıklı denetim ve şeffaflık imkânı sunuyordu. Anlaşma sayesinde ABD ve Rusya, birbirlerinin askeri niyetlerini yanlış yorumlama riskini azaltıyordu. Anlaşmanın sona ermesiyle bu güven artırıcı mekanizmalar da devre dışı kaldı.
MOSKOVA: “TARAFLAR ARTIK BAĞLAYICI YÜKÜMLÜLÜK ALTINDA DEĞİL”
Rusya Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, mevcut koşullar altında New START’a taraf ülkelerin anlaşma kapsamındaki yükümlülük ve beyanlara bağlı olmadıkları belirtildi. Açıklamada, Rusya’nın ulusal güvenliğini tehdit eden gelişmelere karşı askeri-teknik önlemler almaya hazır olduğu ifade edilirken, uygun şartların oluşması halinde eşit ve karşılıklı faydaya dayalı siyasi-diplomatik diyaloglara da açık olunduğu kaydedildi.
YENİ ANLAŞMADA GENİŞ KATILIM TARTIŞMASI
Güvenlik uzmanları, anlaşmanın sona ermesinin özellikle Çin’in hızlanan nükleer silahlanmasıyla birlikte yeni bir küresel silahlanma yarışını tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor. ABD yönetimi, ileride yapılacak olası bir silah kontrol anlaşmasının Çin’i de kapsaması gerektiğini savunurken, Rusya ise Fransa ve İngiltere gibi Avrupa’nın nükleer güçlerinin de yeni bir çerçeveye dahil edilmesi gerektiğini dile getiriyor.
NEW START’IN TARİHÇESİ
Nükleer silahların sınırlandırılmasına yönelik ilk kapsamlı adım, 1991 yılında ABD ile Sovyetler Birliği arasında imzalanan START Anlaşması ile atıldı. Bu anlaşma, her iki tarafın da 6 binden fazla nükleer savaş başlığı konuşlandırmasını yasaklıyordu.
START’ın yerine geçen New START Anlaşması ise 8 Nisan 2010’da Prag’da dönemin ABD Başkanı Barack Obama ile Rusya Devlet Başkanı Dmitry Medvedev tarafından imzalandı. Anlaşma, tarafların konuşlandırılmış en fazla 700 füze ve bombardıman uçağı ile toplamda bin 550 nükleer savaş başlığına sahip olmasına izin veriyordu. Başlangıçta 2021’de sona ermesi öngörülen anlaşma, 5 yıl süreyle uzatılmıştı.
ASKIYA ALINAN SÜREÇ, SONA EREN ANLAŞMA
Rusya, Şubat 2023’te New START’ın bazı hükümlerinin uygulanmasında sorunlar yaşandığını ve ABD’nin anlaşmanın temel ilkelerine aykırı adımlar attığını öne sürerek anlaşmayı askıya aldığını duyurmuştu. Buna rağmen Moskova, anlaşmanın öngördüğü sınırlamalara geçerlilik süresinin dolacağı Şubat 2026’ya kadar bağlı kalacağını açıklamıştı. Sürenin dolmasıyla birlikte New START resmen yürürlükten çıktı.
