Alpkan Koç
Türkiye’de yaş meyve ve sebze, tarladan sofraya ulaşırken çoğu zaman uzun ve çok katmanlı bir zincirden geçer.
Üretici, kooperatif veya birlik, hal dışı tüccar, hal içi tüccar, komisyoncu, sevkiyatçı, tüketim halindeki komisyoncu ve ardından perakendeci, manav, pazar veya ulusal market dağıtım merkezi üzerinden tüketiciye ulaşır.
ZİNCİR UZADIKÇA MALİYET ARTAR
Zincir uzadıkça taşıma, muhafaza, ambalajlama ve tasnif maliyetleri artar; üreticinin pazarlık gücü zayıflar.
KAYIT VE İZLEMEYİ 3 ANA KURUM YAPAR
Kayıt ve izleme tarafında ise üç ana kurum devrededir:
– Tarım ve Orman Bakanlığı (ÇKS, girdi ve üretim kayıtları),
– Ticaret Bakanlığı (Hal Kayıt Sistemi – HKS ile ürünün ticari dolaşımı)
– Gelir İdaresi Başkanlığı (müstahsil makbuzu ve fatura).
Sistemler birbirini tamamlar nitelikte olsa da uygulamada tam entegrasyon sağlanamadığı için üretim, teslim, ticari dolaşım ve ödeme süreçlerinin birebir örtüşüp örtüşmediği ayrıca incelenmek zorundadır.
HAL KOMİSYONCULUĞUNDA SÜRECİN İŞLEME ŞEKLİ
Hal komisyonculuğunda belgelerin süreci ise şöyle akar:
Komisyoncu üreticiden malı kabul edip müstahsil makbuzu düzenler, sevk irsaliyesiyle alıcıya gönderir, alıcıya satış faturası keser, komisyon, KDV, hal rüsumu, stopaj ve Bağ-Kur kesintilerini düşerek net tutarı üreticiye öder.
BAZI FİRMALARIN FİYATLARI YUKARI YÖNLÜ MANİPÜLE ETTİĞİ İDDİALARI
İşte bu yapıdaki bazı büyük tedarikçi firmaların, gerçek alış fiyatını şişiren sahte veya muhteviyatı yanıltıcı müstahsil makbuzları düzenlediği, arzı olduğundan az, maliyetleri olduğundan yüksek gösterdiği ve zinciri gereksiz yere uzatarak fiyatları yukarı yönlü manipüle ettiği iddiaları, kapsamlı bir soruşturmanın konusuna dönüştü.
OPERASYON DÜĞMESİNE BASILDI
Adalet Bakanı Akın Gürlek ve İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, soruşturmanın operasyon aşamasına geçildiğini duyurdu.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Örgütlü Suçlar Soruşturma Bürosu tarafından yürütülen ‘yaş sebze/meyve piyasasındaki fahiş fiyat uygulaması’ soruşturması kapsamında Rekabet Kurulu, Ticaret Bakanlığı ve İstanbul, Ankara, İzmir, Mersin ile Antalya hal müdürlüklerinden işlem hacmi raporları alındı.
ÇİFTÇİ BEYANLARI VE BELGELER İNCELENDİ
Vergi Denetim Kurulu bin 29 çiftçinin beyanına başvurdu.
Çiftçilerin ürünü hangi bedelle ve nasıl teslim ettiğine dair ifadeler ile tedarikçilerin defter-belge incelemeleri raporlandı.
ÜRÜNLERİN GERÇEK FİYATLARINDAN YÜKSEK GÖSTERİLDİĞİ BELİRLENDİ
Raporlarda tedarikçi konumundaki mükelleflerin, çiftçilerden aldıkları ürünleri gerçek alış fiyatından yüksek gösterecek şekilde sahte müstahsil makbuzu düzenlediği, piyasadaki hakim konumlarını kullanarak arzı olduğundan az, maliyetleri olduğundan yüksek gösterdiği veya tedarik zincirini gereksiz uzattığı; bu yöntemlerle yukarı yönlü fiyat manipülasyonu yaparak fahiş fiyata yol açtığı tespit edildi.
41 FİRMA YÖNETİCİSİ HAKKINDA GÖZALTI KARARI
Bu tespitler doğrultusunda büyük dağıtıcı firmaların 41 şüpheli yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildi.
22 ilde iş yeri ve ikametgah olmak üzere toplam 109 adreste eş zamanlı arama başlatıldı.
Soruşturma fiyatları etkileme, Vergi Usul Kanunu’na muhalefet, belgede sahtecilik ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçları yönünden titizlikle sürdürülüyor.
“HAKSIZ KAZANÇ KAPISINA DÖNÜŞTÜRÜLMESİNE MÜSAADE EDİLMEYECEKTİR”
Bakan Gürlek, şunları söyledi:
“Tarladan sofraya uzanan zincirin hiçbir aşamasının üreticimizin emeği ve vatandaşımızın bütçesi üzerinden haksız kazanç kapısına dönüştürülmesine müsaade edilmeyecektir.”
