Alpkan Koç
Yıllardır Washington ve Brüksel’in koyduğu engellere rağmen, günlük 1 milyar dolarlık devasa cirosuyla iştah kabartan petrol karaborsası, ilk kez ciddi bir krizle karşı karşıya. Bugüne kadar her türlü yaptırımı delmeyi başaran “gölge filolar” ve kaçak variller, artık alıcı bulmakta zorlanıyor. Rusya ve İran’ın milyonlarca varil ham petrolü, satılamadığı için depolarda ve denizlerdeki tankerlerde birikmeye başladı.
Neden Şimdi? Sadece Yaptırımlar mı?
Bu tıkanıklığın tek sebebi artan siyasi baskılar ya da yeni yaptırım paketleri değil. Çok daha basit ve ekonomik bir gerçek var: Alternatifler artık daha cazip.
Piyasada yaptırımsız, yani “temiz” petrol bol miktarda mevcut ve fiyatlar oldukça makul seviyelerde. Brent ve WTI gibi göstergelerin 60-65 dolar bandında seyretmesi, Hindistan ve Türkiye gibi büyük alıcıların karaborsa riskine girmesini anlamsız kılıyor. Kurallara göre oynamanın maliyeti, kaçak petrolün yarattığı hukuki ve operasyonel risklerden daha düşük hale geldi.
Devlerin Dönüşü: Hindistan ve Türkiye “Temiz” Varile Geçiyor
Son 60 güne bakıldığında, karaborsa petrolün en sadık müşterileri olan Hindistan ve Türkiye’nin kolaylıkla yaptırımsız varillere yöneldiği görülüyor.
-
Hindistan Örneği: Geçtiğimiz yıl günde 2 milyon varile kadar Rus petrolü alan Yeni Delhi, Ocak ayında bu alımı %35 oranında azalttı. Hindistanlı rafineriler artık rotayı Brezilya, Guyana, Batı Afrika ve ABD’ye kırmış durumda.
-
Fiyat Avantajı: Petrolün 80-100 dolar bandında değil de 60 dolar civarında olması, Hindistan ve benzeri ülkelerin karaborsaya sırt dönmesini kolaylaştırıyor. Eğer petrol daha pahalı olsaydı, bu ülkelerin kurallara uyma konusundaki istekliliği muhtemelen bu kadar yüksek olmayacaktı.
Denizde Bekleyen 5 Milyar Dolarlık Stok
Karaborsadaki arz fazlasının tam boyutunu belirlemek zor olsa da, uzmanlar karadaki tanklar ve denizde bekleyen tankerlerde 100 milyon varilden fazla sahipsiz petrol olduğunu tahmin ediyor.
-
Kpler Verileri: Sektör analiz firması Kpler, sadece denizde bekleyen (floating storage) Rus ve İran petrolünün 58 milyon varile ulaştığını belirtiyor. Bu rakam geçtiğimiz yılın başında sadece 6 milyon varildi.
-
Ekonomik Değer: İskontolar düşüldüğünde bile denizde bekleyen bu stokun değeri en az 5 milyar dolar.
/*! This file is auto-generated */!function(d,l){“use strict”;l.querySelector&&d.addEventListener&&”undefined”!=typeof URL&&(d.wp=d.wp||{},d.wp.receiveEmbedMessage||(d.wp.receiveEmbedMessage=function(e){var t=e.data;if((t||t.secret||t.message||t.value)&&!/[^a-zA-Z0-9]/.test(t.secret)){for(var s,r,n,a=l.querySelectorAll(‘iframe[data-secret=”‘+t.secret+'”]’),o=l.querySelectorAll(‘blockquote[data-secret=”‘+t.secret+'”]’),c=new RegExp(“^https?:$”,”i”),i=0;i
Oyun Kurucu: Çin Ne Yapacak?
Bu karanlık pazarın hayatta kalmasını sağlayan tek güç aslında Pekin. Çin, şu anda İran ihracatının %95’ini, Rusya’nın ise %60’ını tek başına karşılıyor. Çin olmadan bu pazarın var olması imkansız.
Pekin için bu durum “kazan-kazan” senaryosu:
-
Ucuz Enerji: Rusya ve İran’dan büyük iskontolarla petrol alarak enerji maliyetlerini düşürüyor.
-
Siyasi Koz: Moskova ve Tahran üzerinde devasa bir diplomatik nüfuz elde ediyor.
Ancak Hindistan ve Türkiye’nin çekilmesiyle oluşan devasa boşluğu Çin tek başına doldurabilecek mi? Eğer Çin bu fazla petrolü emmeyi reddederse, Rusya ve İran üretimi kısmak zorunda kalacak; bu da küresel petrol fiyatlarını yukarı çekecek. Eğer alıma devam ederse, piyasadaki “temiz” petrol arzı artacak ve fiyatlar genel olarak düşecek.
Sonuç: Rusya ve İran İçin Yolun Sonu mu?
Rusya ve İran şimdilik satamadıkları petrolü depolayarak üretimi sürdürüyor. Ancak depolama kapasitesinin fiziksel bir sınırı var. Tankerlerin geçici depo olarak kullanılması sadece zaman kazandırıyor.
Ya yeni müşteriler bulacaklar (ki bu mevcut piyasa fiyatlarında zor görünüyor), ya üretimi kısacaklar ya da Beyaz Saray ile yaptırımların esnetilmesi için masaya oturacaklar. Mevcut konjonktürde, karaborsanın altın çağının sona erdiğini ve petrolün “temiz” kanallara geri döndüğünü söylemek yanlış olmaz.
Xavier Blas, Bloomberg
Uyarlamadır
