Alpkan Koç
Özet:
Türkiye’de yüksek enflasyonla mücadele kapsamında uygulanan sıkı para politikaları, son iki yılda sanayi sektörünü ağır bir baskı altına aldı. Vestel, SASA ve Arçelik gibi sanayi devleri yüksek faiz, güçlü TL ve zayıf iç talep nedeniyle ciddi zararlar açıklarken, 2026 yılına doğru daha dengeli bir makro görünümle birlikte kademeli bir toparlanma beklentisi güçleniyor. Ancak madalyonun diğer yüzünde iflaslar ve konkordato başvurularında yaşanan rekor artış, reel sektörün kırılganlığının sürdüğüne işaret ediyor.
Sıkı Para Politikası Sanayiyi Vurdu
Türkiye’nin önde gelen sanayi şirketleri olan Vestel, SASA Polyester ve Arçelik, 2023 ortasından itibaren Merkez Bankası’nın sıkılaştırıcı politikalarının en ağır sonuçlarını yaşayan firmalar arasında yer aldı.
Yüksek faiz oranları, reel olarak değerlenen Türk lirası ve iç talepteki sert daralma; hem kârlılığı hem de uluslararası rekabet gücünü zayıflattı. Reuters verilerine göre, Borsa İstanbul sanayi endeksinde yer alan 238 şirketin yarısından fazlası geçtiğimiz yılın ilk dokuz ayında zarar açıkladı.
Bu tablo, imalat sanayinde son üç yılda yaklaşık 600 bin kişilik istihdam kaybı yaşanmasıyla daha da çarpıcı hale geldi. Sanayideki bu erime, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın kamuoyu yoklamalarındaki desteğini de olumsuz etkileyen faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.
2025’in İlk Yarısı Zorlu, Sonrası Daha Dengeli
Enflasyonun yüzde 31, politika faizinin yüzde 38 seviyesinde bulunduğu mevcut ortamda, sanayi şirketleri için baskının 2025’in ilk yarısında da sürmesi bekleniyor. Ancak hem faizlerde hem de kurda kademeli bir gevşeme beklentisi, yılın ikinci yarısından itibaren sınırlı bir rahatlamaya işaret ediyor.
SASA’da finans ve yatırımcı ilişkilerinden sorumlu grup yöneticisi Bülent Yılmazel, iç talepteki toparlanmanın 2026 yılında daha net hissedileceğini söylüyor. Yılmazel’e göre, faizlerin düşmesiyle birlikte yurtiçi satışlar üzerinde olumlu bir etki bekleniyor.
“Yüksek enflasyon ve faizler 2025’te iç talepte ciddi bir daralmaya yol açtı. Bu bizim için temel sorunlardan biriydi,” diyen Yılmazel, finansman maliyetlerinin şirketlerin zarar yazmasındaki ana unsur olduğuna dikkat çekiyor.
Sanayi İçin Kritik Eşik: Faizler
Uzmanlara göre sanayi sektörünün kalıcı bir toparlanma yaşayabilmesi için faizlerin yüzde 30’un altına gerilemesi gerekiyor. Ata Yatırım Araştırma Direktörü Cemal Demirtaş, asıl rahatlamanın 2026’nın ikinci yarısında hissedileceğini öngörüyor.
Öte yandan, Türkiye’nin ana ihracatçı birliği Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM), geçtiğimiz hafta Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan ile yapılan görüşmenin ardından, Merkez Bankası’nın ihracatçılara yönelik daha fazla destek sinyali verdiğini açıkladı. Döviz gelirlerinin TL’ye dönüşümüne yönelik teşvikler de masadaki başlıklardan biri.
Zarar Bilançosu: Vestel, SASA ve Arçelik
2024’ün ilk dokuz ayında Borsa İstanbul’da işlem gören sanayi şirketleri arasında en büyük zararı Vestel açıkladı. Şirketin zararı 18,3 milyar TL’ye (yaklaşık 430 milyon dolar) ulaştı. SASA yaklaşık 10 milyar TL, Arçelik ise 6,4 milyar TL zarar bildirdi.
Şirketlerin ortak vurgusu, Avrupa ve Asya’daki zayıf talep oldu. Vestel, TL’nin reel olarak değer kazanmasının euro bazında işçilik maliyetlerini artırdığını ve bunun kârlılığı baskıladığını belirtirken; Arçelik fiyatlama baskılarına dikkat çekti. Her iki şirket de 2026 beklentilerine ilişkin yorum yapmaktan kaçındı.
Madalyonun Diğer Yüzü: İflaslar ve Konkordatolar Patladı
Sanayi cephesinde 2026’ya yönelik temkinli iyimserlik konuşulurken, reel sektörün geneline yayılan iflas ve konkordato dalgası ekonomideki kırılganlığın sürdüğünü gösteriyor. Türkiye ekonomisi 2025 yılına, nakit akışlarının bozulduğu ve finansmana erişimin ciddi biçimde zorlaştığı bir ortamda girdi.
Konkordato artık münferit bir ticari tercih olmaktan çıkmış, makroekonomik tıkanıklığın en net göstergelerinden biri haline gelmiş durumda. 2025’te kesin mühlet kararlarında yüzde 106, geçici mühlet kararlarında ise yüzde 63 artış yaşandı. 247 şirketin faaliyetlerini sonlandırması, konkordatonun her zaman kurtarıcı olmadığını ortaya koyuyor.
En Kırılgan Sektörler
Konkordato başvuruları tüm ekonomiye yayılmış olsa da bazı sektörler daha ağır darbe aldı:
-
İnşaat: Artan girdi maliyetleri ve yavaşlayan konut talebi ödeme zincirini kopardı.
-
Tekstil: Avrupa pazarındaki daralma ve kur–enflasyon dengesizliği ihracatçıları zorladı.
-
Perakende ve Gıda: Alım gücündeki düşüş ve yüksek kiralar, yüzlerce şubesi olan zincirleri dahi konkordatoya itti.
-
Sanayi ve Metal: 42 yıllık Nursan Demir Çelik’in konkordato talebinin reddedilmesi, sektördeki yapısal bozulmanın boyutunu gözler önüne serdi.
Bölgesel Yoğunlaşma Alarm Veriyor
Konkordato dosyalarının coğrafi dağılımı da dikkat çekici. İstanbul 1.417 dosya ile ilk sırada yer alırken; Ankara, İzmir ve Bursa onu izliyor. Antalya ve Alanya gibi turizm merkezleri ile Trakya bölgesindeki yoğunluk, sanayi üretimindeki daralmanın bölgesel bir alarm verdiğine işaret ediyor.
Kırılgan Bir Toparlanma
Kimya sektöründe faaliyet gösteren Kocaeli merkezli Koruma Temizlik’in genel müdürü İmer Özer’e göre, son iki-üç yılda maliyetler yıllık yüzde 20–30 arttı, ancak satışlar aynı hızda büyüyemedi. Özer, enflasyonun kademeli düşmesi, faizlerin öngörülebilir biçimde gerilemesi ve belirsizliğin azalması halinde sanayide toparlanmanın özellikle yılın ikinci yarısında daha görünür olacağını söylüyor.
Kaynak: Reuters, Paraanaliz
Atilla Yeşilada ve Güldem Atabay tarafından kaleme alınan özel raporlarımıza abone olmak ister misiniz? Raporlarımız kurumsal müşterilere yöneliktir. Abonelik ücretlidir. Koşulları öğrenmek için bize e-mail atın: [email protected]
