Alpkan Koç
Avrupa genelinde yaşlanan nüfus ve azalan genç iş gücü, sosyal güvenlik sistemlerinde yeni krizlerin sinyalini veriyor.
Ülkeler hem emeklilik yaşı hem de emekli maaşlarının sürdürülebilirliği konusunda önemli bir çıkmazla karşı karşıya.
KAPSAMLI REFORM SÜRECİ BAŞLIYOR
Almanya’da yasal emeklilik sistemi, giderek derinleşen finansman sorunları nedeniyle kapsamlı bir reform sürecine giriyor.
Ülkede emeklilerin sayısının hızla artması, buna karşılık prim ödeyen çalışan sayısının azalması ve yaşam süresinin uzaması, mevcut sistemi sınırlarına yaklaştırdı. Bu çerçevede hükümetin görevlendirdiği uzman komisyon, toplam 33 maddeden oluşan kapsamlı reform önerisini hükümete sundu.
Taslak, emeklilik yaşının yükseltilmesinden erken emekliliğin sınırlandırılmasına, sistemin finansman yapısının değiştirilmesinden yeni tasarruf modellerine kadar birçok alanda köklü değişiklikler içeriyor.
EMEKLİLİK YAŞI YAŞAM SÜRESİNE BAĞLANACAK
Reform önerilerinin merkezinde emeklilik yaşının artırılması yer alıyor. Buna göre 2031 sonrası dönemde emeklilik yaşı, “ılımlı” bir şekilde yaşam beklentisine endekslenerek yükseltilecek.
Mevcut projeksiyonlara göre 2031-2041 yılları arasında emeklilik yaşı kademeli olarak 67’den 67,5’e çıkarılacak. Sonraki yıllarda da benzer artışların devam etmesi öngörülüyor.
63 YAŞINDA EMEKLİLİK UYGULAMASI KALDIRILIYOR
Almanya’da uzun süre çalışanlara tanınan “63 yaşında emeklilik” uygulaması da reform kapsamında kaldırılacak.
Mevcut sistemde en az 45 yıl prim ödeyenler, kesinti olmadan erken emeklilik hakkına sahipti.
Komisyon, gelecekte sadece prim gününe dayalı erken emeklilik imkanlarının tamamen sona erdirilmesini öneriyor.
Bunun yerine sağlık durumu nedeniyle çalışamayacak olanlar için daha esnek ve kolay erişilebilir bir emeklilik sistemi oluşturulması planlanıyor.
ERKEN EMEKLİLİKTE YAŞ SINIRI YÜKSELİYOR
Reformla birlikte, kesintili erken emeklilik imkanı tamamen ortadan kalkmayacak ancak yaş sınırı yükseltilecek.
Buna göre en az 35 yıl sigorta primi olanlar için erken emeklilik devam edecek. Ancak minimum yaş sınırı ilk etapta 64’e çıkarılacak. Gelecekte bu sınır, normal emeklilik yaşının 3 yıl altına sabitlenecek.
Kesinti oranlarının ise şimdilik mevcut seviyelerde kalması, ancak düzenli olarak gözden geçirilmesi planlanıyor.
KISMİ EMEKLİLİK (ALTERSTEİLZEİT) ZORLAŞIYOR
Kısmi emeklilik uygulamasında da önemli değişiklikler öngörülüyor. Halihazırda 55 yaşından itibaren mümkün olan bu sistemde sınır 58’e yükseltilecek.
Ayrıca “blok model” olarak bilinen ve çalışanların önce tam zamanlı çalışıp ardından tamamen işten ayrıldığı sistem kaldırılacak.
Yeni düzenleme, çalışanların daha uzun süre aktif kalmasını teşvik etmeyi amaçlıyor.
DAHA FAZLA KESİM SİSTEME DAHİL EDİLECEK
Emeklilik sisteminin finansmanını güçlendirmek için prim ödeyen kesimlerin kapsamı genişletilecek.
Buna göre, serbest meslek sahipleri, milletvekilleri ve şirket yöneticileri zorunlu olarak sisteme dahil edilecek.
Komisyon ayrıca uzun vadede memurların da sisteme dahil edilmesini ideal hedef olarak tanımlarken, bu konuda somut bir öneri sunmadı. Bunun yerine kamu görevlisi statüsüne geçişlerin azaltılması önerildi.
EMEKLİ MAAŞI ARTIŞLARI SINIRLANDIRILACAK
Reform paketinde, emekli maaşlarındaki artışı sınırlayan “sürdürülebilirlik faktörünün” yeniden devreye alınması da yer alıyor.
2031’e kadar askıya alınan bu mekanizma, emekli maaşlarının ücret artışlarına göre daha yavaş artmasını öngörüyor.
Amaç, demografik değişimin getirdiği mali yükü çalışanlar ve emekliler arasında daha dengeli paylaşmak.
SERMAYE DESTEKLİ EMEKLİLİK SİSTEMİ GELİYOR
Komisyonun önerileri arasında, yasal emeklilik sistemine sermaye destekli bir bileşen eklenmesi de bulunuyor.
Buna göre gelirin yüzde 2’si oranında ek prim alınacak, bu katkı işçi ve işveren arasında eşit paylaşılacak ve sistem 2028’de yüzde 0,5 ile başlayacak, kademeli olarak artırılacak.
Toplanan primler merkezi bir fonda değerlendirilecek ve bireysel hesaplarda biriktirilecek. Sistem, İsveç modeline benzer şekilde işleyecek.
Ayrıca devletin çocuklar için ödediği “erken başlangıç emekliliği” (Frühstart-Rente) uygulaması da bu sistemle entegre edilecek.
İŞ YERİ EMEKLİLİĞİ YAYGINLAŞTIRILACAK
Reform kapsamında işyeri temelli emeklilik sisteminin de yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Hükümet, işverenler ve sendikalarla yürütülecek görüşmeler sonucunda, bu sistemin neredeyse tüm çalışanları kapsayacak şekilde genişletilmesini planlıyor.
MİNİ İŞLER SİSTEME DAHİL EDİLECEK
Almanya’da düşük gelirli “minijob” çalışanları bugüne kadar büyük ölçüde emeklilik primi ödemekten muaf tutuluyordu.
Yeni reformla birlikte bu çalışanların da sisteme zorunlu olarak dahil edilmesi öneriliyor.
Sadece öğrenciler için istisna öngörülürken, diğer tüm minijob çalışanlarının emeklilik sistemine katkı yapması gerekecek.
UZUN VADELİ HEDEF SİSTEMİ AYAKTA TUTMAK
Uzmanlar, önerilen reformların temel amacının emeklilik sisteminin mali sürdürülebilirliğini sağlamak olduğuna dikkat çekiyor.
Artan yaşam süresi ve yaşlanan nüfus karşısında mevcut yapının korunmasının mümkün olmadığı, bu nedenle daha uzun çalışma süresi ve daha geniş finansman tabanının kaçınılmaz olduğu vurgulanıyor.
Reform önerilerinin önümüzdeki aylarda siyasi tartışmalara konu olması ve aşamalı olarak yasalaşması bekleniyor.
Özellikle emeklilik yaşı ve erken emeklilik konularında yoğun bir toplumsal tartışma yaşanacağı değerlendiriliyor.
SENDİKA VE MUHALEFETTEN TEPKİ
Reform paketi kamuoyuna açıklanmasının ardından farklı kesimlerden eleştiri aldı. Sendikalar, kesintisiz erken emeklilik hakkının kaldırılmasına karşı çıkıyor. İşverenler, sermaye destekli emeklilik için getirilen ek mali yükü eleştiriyor. Sosyal yardım kuruluşları, sağlık sorunları olan ileri yaştaki kişilerin mağdur olabileceği uyarısında bulunuyor.
Muhalefetteki Sol Parti ise emeklilik sisteminin finansmanında sermaye piyasalarına daha fazla bağımlı hale gelinmesini riskli buluyor.
Koalisyon ortaklarının 1 Temmuz’da gerçekleştireceği toplantıda reforma ilişkin siyasi uzlaşının sağlanması bekleniyor.
Çalışma Bakanı Bas’ın açıklamasına göre reform paketine ilişkin yasa taslaklarının yaz tatili sonrasında hazırlanması planlanıyor. İlk yasa paketinin yıl sonuna kadar Federal Meclis”e (Bundestag) sunulması öngörülüyor.
Kaynak: Ensonhaber Haber Merkezi
