Alpkan Koç
Türkiye ile Afrika’nın en kalabalık ülkesi ve en büyük ekonomilerinden biri olan Nijerya arasındaki ilişkiler, son yıllarda karşılıklı üst düzey temaslar ve artan ticaret hacmiyle dikkati çekiyor.
Türkiye’nin Afrika açılım politikası kapsamında Nijerya, stratejik ortaklar arasında öne çıkıyor.
ANLAŞMALAR İMZALANDI
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Nijerya Cumhurbaşkanı Bola Ahmed Tinubu’nun Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde gerçekleştirdiği baş başa ve heyetler arası görüşmelerin ardından iki ülke arasında kapsamlı iş birliği anlaşmaları imza altına alındı.
Törende Türkiye ile Nijerya arasında toplam 9 mutabakat zaptı ve anlaşma imzalandı.
Türkiye ile Nijerya arasındaki iş birliğini derinleştirmeyi hedefleyen anlaşmalar; diplomasi, eğitim, medya, ticaret, askeri iş birliği, diaspora politikaları ve sosyal politikalar gibi geniş bir yelpazeyi kapsıyor. İmzalanan anlaşmalar şöyle:
–Diaspora Politikaları İş Birliği Mutabakat Zaptı: YTB ile Nijerya Diaspora Komisyonu arasında
–Medya ve İletişim Alanında Mutabakat Zaptı
–Yükseköğretim Alanında İş Birliği Mutabakat Zaptı
–Helal Akreditasyon ve Kalite Altyapısı Alanında İş Birliği Mutabakat Zaptı
–Ekonomi ve Ticaret Ortak Komitesi (JETCO) Kurulmasına İlişkin Ortak Bildiri
–Askeri İş Birliği Protokolü
–Eğitim Alanında İş Birliği Anlaşması
–Diplomasi Akademileri Arasında İş Birliği Mutabakat Zaptı
–Kadın Politikaları ve Sosyal Politikalar Alanında İş Birliği Mutabakat Zaptı
OSMANLI’DAN GÜNÜMÜZE TARİHİ BAĞLAR
Türkiye ile Nijerya arasındaki ilişkilerin temelleri, Osmanlı Devleti dönemine uzanan tarihi ve diplomatik temaslara dayanıyor. İlişkiler, özellikle askeri ve teknik işbirliği çerçevesinde şekillenerek modern dönemde stratejik ortaklık boyutuna ulaştı.
17. yüzyılda Kuzey Afrika sahillerinin Osmanlı idaresine girmesi, Sahra Altı Afrika ile temasların önünü açtı. Bu dönemde Libya’nın güneyindeki Fizan sancağından günümüz Nijerya’sının kuzeydoğusuna kadar hüküm süren Kanem-Bornu Sultanlığı, Osmanlı ile diplomatik ilişkiler kurdu.
Kanem-Bornu Sultanı İdris Elevma, 1576 yılında Osmanlı Padişahı III. Murad’a elçi göndererek bağlılığını bildirdi ve askeri-teknik yardım talep etti. Osmanlı Devleti, Sultanlığa askeri ekipman ve destek sağladı.
Osmanlı-Nijerya ilişkileri, Sultan II. Abdülhamid döneminde de sürdü. 1894’te Nijerya’nın eski başkenti ve önemli ticaret merkezi Lagos’ta inşa edilen ilk resmi caminin açılışına Osmanlı temsilcisi gönderilmesi, bu bağların sembolik göstergelerinden biri oldu.
MODERN DİPLOMATİK İLİŞKİLERİN TEMELİ
Nijerya’nın 1960 yılında bağımsızlığını kazanmasının ardından Türkiye ile modern diplomatik ilişkiler tesis edildi. Türkiye, 1962’de Lagos’ta büyükelçilik açarak Sahra Altı Afrika’daki ilk diplomatik temsilciliklerinden birini kurdu.
Türkiye ile Nijerya arasındaki ticari ilişkiler son yıllarda istikrarlı biçimde büyüyor. İki ülke arasındaki ticaret hacmi 2025’in ilk 11 ayında 688,4 milyon dolar olarak kaydedildi. Enerji ticaretinin de dahil edilmesiyle Nijerya, 2025 itibarıyla Sahra Altı Afrika’da Türkiye’nin en büyük ticaret ortağı konumuna yükseldi.
Nijerya’da 400 milyon doları aşan yatırımları bulunan 50’den fazla Türk şirketi faaliyet gösteriyor. Türk müteahhitlik firmalarının üstlendiği projelerin toplam değeri ise yaklaşık 3 milyar dolara ulaştı. Türk şirketleri özellikle inşaat, enerji, tekstil ve imalat sektörlerinde öne çıkıyor.
Türkiye, Nijerya’ya demir-çelik, makine, tekstil, gıda ve mobilya ihraç ederken; Nijerya’dan ham petrol ve tarımsal ürünler ithal ediyor.
SAVUNMA SANAYİİ İŞBİRLİKLERİ
İkili ilişkilerde son dönemde en dikkat çeken alanlardan biri savunma sanayi işbirliği oldu. Türkiye’nin yerli savunma sanayi ürünleri Nijerya tarafından yakından takip edilirken, askeri eğitim, savunma sanayi ve güvenlik alanlarında imzalanan anlaşmalar stratejik işbirliğini güçlendirdi.
Nijerya Hava Kuvvetleri daha önce Türkiye’den insansız hava araçları ve 6 adet ATAK T129 taarruz helikopteri satın aldı.
