Alpkan Koç
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, İslamabad’da yapılması planlanan kritik görüşmeler öncesinde Tahran’ın “kırmızı çizgilerini” net biçimde ortaya koydu.
İran ile ABD arasında Pakistan arabuluculuğunda yürütülen diplomatik süreçte İran heyetine başkanlık etmesi beklenen Kalibaf, daha önce taraflar arasında uzlaşılan ancak uygulanmayan iki başlığa dikkat çekti.
LÜBNAN’DA ATEŞKES VE İRAN’IN BLOKELİ VARLIKLARI
Bu şartların “ön koşul” niteliğinde olduğunu belirten Kalibaf, “Müzakereler başlamadan önce bu iki konu mutlaka gerçekleştirilmelidir” dedi.
Kalibaf şu ifadeleri kullandı:
Taraflar arasında karşılıklı rıza ile kararlaştırılan ancak şu ana kadar uygulanmayan iki husus bulunmaktadır: Lübnan’da ateşkesin sağlanması ve müzakereler başlamadan önce İran’ın bloke edilen varlıklarının serbest bırakılması. Müzakereler başlamadan önce bu iki konu mutlaka gerçekleştirilmelidir.
İSRAİL’İN SALDIRILARI SÜRECİ KIRILGANLAŞTIRIYOR
ABD ile İran arasında 28 Şubat’ta başlayan çatışmaların ardından 8 Nisan’da sağlanan geçici ateşkese rağmen İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarını sürdürmesi, diplomatik zemini zora sokuyor.
Tarafların talepleri arasındaki büyük farklılıklar da sürecin kırılganlığını artırıyor.
11 Nisan’da yapılması planlanan görüşmelerde İran’ı Kalibaf’ın, ABD’yi ise Başkan Yardımcısı James David Vance’in temsil etmesi bekleniyor.
Görüşmelerde hedef, geçici ateşkesi kalıcı hale getirmek.
TRUMP’IN 15 MADDESİ VE İRAN’IN KARŞI HAMLESİ
Sürecin başlangıcı, ABD Başkanı Donald Trump’ın sunduğu 15 maddelik “çözüm paketi” oldu. Bu teklif; İran’ın nükleer programının tamamen sona erdirilmesi, uranyum stoklarının ülke dışına çıkarılması ve balistik füze kapasitesinin sınırlandırılması gibi sert şartlar içeriyor.
Tahran yönetimi bu teklifi “teslimiyet belgesi” olarak nitelendirerek reddetti ve karşılık olarak 10 maddelik bir plan sundu. İran’ın teklifinde; yaptırımların kaldırılması, sivil nükleer programın tanınması ve dondurulan varlıkların iadesi gibi başlıklar öne çıktı.
En dikkat çekici maddelerden biri ise Hürmüz Boğazı üzerinden geçişlere yönelik yeni bir ücretlendirme planı oldu.
ABD’DEN ÇELİŞKİLİ AÇIKLAMALAR
Ateşkes sonrası Washington’dan gelen mesajlar diplomatik belirsizliği artırdı. Trump, İran’ın teklifini “mantıklı” bulduğunu belirtirken, Beyaz Saray ve Başkan Yardımcısı Vance aynı teklifin “kabul edilemez” olduğunu savundu.
Bu çelişkili açıklamalar, müzakereler öncesi ABD’nin net bir pozisyon ortaya koyamadığı yorumlarına neden oldu.
ATEŞKESİN EN KRİTİK BAŞLIĞI: LÜBNAN
Ateşkesin kapsamı konusundaki en büyük anlaşmazlık Şahbaz Şerif’in açıklamalarıyla ortaya çıktı. Şerif, ateşkesin Lübnan’ı da kapsadığını duyururken, Vance bu iddiayı reddetti.
İddialara göre Trump, başlangıçta ateşkesin bölge geneline yayılmasını destekledi ancak Binyamin Netanyahu ile yaptığı görüşmenin ardından tutum değiştirdi. Netanyahu’nun güvenlik gerekçeleriyle yaptığı baskının bu değişimde etkili olduğu belirtiliyor.
